top of page

Tài chính cá nhân từ lý thuyết đến thực tế

Thông thường, mọi người rất ngại mỗi khi nói về tiền vì cho đó là chuyện riêng tư và nhạy cảm, cần giữ bí mật. Chính sự ít giao tiếp này kéo theo việc hạn chế tiếp cận thông tin tài chính đầy đủ và đúng đắn, dẫn đến một số hiểu lầm trong mối quan hệ với tiền. A Freelance Doer đã có buổi trò chuyện thú vị với hai bạn trẻ Thuý Trang và Minh Phượng, đồng sáng lập Dân Tài Chính Việt Nam (FLV) bàn về chủ đề tài chính cá nhân trong cuộc sống, cụ thể: Cách các cây viết tài chính áp dụng lý thuyết tài chính vào thực tế cũng như sự nghiệp tự do đằng sau FLV”.


Cách cây viết tài chính áp dụng lý thuyết tài chính vào thực tế


“Bắt bệnh” sức khỏe tài chính cá nhân


Những sai lầm trong quản lý tài chính hai bạn từng mắc phải?


Minh Phượng: Mình có một nỗi đau liên quan đến sự nghịch lý về chi tiêu trong quá khứ. Cách đây vài năm, mình đã đi vay tiền của một chị đồng nghiệp có thu nhập thấp hơn mình một nửa. Nghĩa là, dù mức lương cao hơn rất nhiều so với bạn bè đồng trang lứa thời điểm đó nhưng mình không có tư duy tài chính. Bản thân không biết cách quản lý chi tiêu nên làm bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu, chỉ may mắn một chút là những khoản vay đó vẫn nằm trong khả năng chi trả. Mình rất thắc mắc vì sao sau nhiều năm đi làm, số tiền tích lũy không nhiều so với năng lực kiếm tiền của bản thân?


Chính nỗi đau này, mình bắt đầu quan sát và học hỏi những người xung quanh, đọc sách về tài chính. Dần dà, công việc nhiều lên, va chạm cũng nhiều hơn, mình hình thành được tư duy tài chính đúng đắn và mọi việc liên quan đến tiền với mình dường như “hanh thông”.


Thuý Trang: Mình cũng đi làm sớm hơn so với bạn bè, kiếm được tiền kha khá nhưng con số tích lũy bằng 0 vì mình tiêu hết tiền nhận được trong tháng cho các khoản mua sắm, du lịch. Năm 2018, trong chuyến du lịch Hạ Long, mình phải nhập viện và viện phí vô cùng cao so với khả năng chi trả, phải vay bạn bè và cả bố mẹ. Sau sự việc đó, bản thân cũng tự vấn rất nhiều về vấn đề tài chính. Mình ngồi xuống nhìn nhận những nguyên nhân của các sự việc trên là do không được giáo dục về tiền từ bé, xung quanh mọi người ngại trò chuyện về tài chính và tự bản thân chưa biết cách tìm hiểu về quản lý tiền bạc. Về sau, mình đọc sách về tài chính nhiều hơn, tìm hiểu về đầu tư và tham gia khoá học tài chính nâng cao. Trang có nỗi đau trong quá khứ và đã vận dụng vào thực tế thay đổi cuộc sống hiện tại. Từ đó, mình muốn viết về lĩnh vực này để giúp nhiều người thay đổi tư duy về tiền bạc từ sớm, tránh mắc sai lầm như bản thân đã từng.



Ảnh Thuý Trang và Minh Phượng


Cách đánh giá sức khỏe tài chính để bắt đầu sự nghiệp tự do


Nói một cách dễ hình dung nhất, để đánh giá sức khỏe tài chính cá nhân là xem xét quản lý dòng tiền từ tiết kiệm, sự chuẩn bị tầm nhìn dài hạn cho việc về hưu, các khoản dự phòng khẩn cấp, chi tiêu trong tương lai xa như mua nhà, ô tô,...


Làm sao để mọi người duy trì sức khỏe tài chính ổn định?


Điều này cũng bị chi phối một phần từ thời điểm sinh ra và lớn lên của mỗi người. Sau đó, để duy trì tình trạng tài chính ổn, bạn cần có sự theo dõi và ghi chép thường xuyên về các khoản thu chi, đầu tư, tiết kiệm,...Mỗi người nên đánh giá và điều chỉnh định kỳ để biết dòng tiền của mình đang vận hành như thế nào. Đồng thời, chúng ta cần trang bị tư duy tài chính đúng đắn và tầm nhìn dài hạn, vạch ra kế hoạch tài chính "thông minh".


“Toa thuốc” tài chính cá nhân


Theo hai bạn, tỷ lệ % giữa các khoản chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư trên tổng thu nhập bao nhiêu là tương đối hợp lý?


Bọn mình thường áp dụng hai quy tắc khá phổ biến về chi tiêu là:


Quy tắc chi tiêu 6 chiếc lọ của Harv Eker - chủ nhân của cuốn sách tài chính nổi tiếng thế giới “ Bí mật tư duy triệu phú”. 100% tổng thu nhập sẽ được phân bổ cho các nhu cầu theo tỷ lệ sau: Nhu cầu cần thiết 55%, đầu tư 10%, hưởng thụ 10%, tiết kiệm dài hạn 10%, giáo dục 10%, từ thiện (Cho đi) 5%.


Quy tắc ngón tay cái: 50/30/20 trên tổng thu nhập, trong đó, tỷ lệ phân bổ 50% cho các nhu cầu thiết yếu (ăn mặc ở, đi lại...), 30% cho các tiện ích (du lịch, sức khỏe, sở thích cá nhân…), 20% cho các thanh khoản tài chính (trả nợ, tiết kiệm, đầu tư...).

Còn rất nhiều quy tắc tài chính được đặt ra giúp mọi người kiểm soát chi tiêu tốt hơn. Tuy nhiên, các quy tắc này sẽ được cân nhắc áp dụng và điều chỉnh xê dịch tỷ lệ giữa các khoản để phù hợp theo từng giai đoạn của mỗi người như độc thân, lập gia đình, sinh con…


Ảnh Thuý Trang


Lời khuyên nào cho việc chi tiêu?


Trang luôn ưu tiên dùng tiền mặt và hạn chế sử dụng thẻ tín dụng. Nói thêm là, mình không cắt bỏ hoàn toàn tín dụng vì có những khoản tiền hoàn từ mua sắm cũng được xem tiết kiệm hoặc dùng trong thanh toán quốc tế cực kì thuận tiện. Điều quan trọng khi sử dụng thẻ tín dụng là không chi tiêu quá hạn mức cho phép và thanh toán đúng hạn. Ngoài ra, mình tắt hết các thông báo của các trang thương mại điện tử, xóa bớt những ứng dụng mua sắm không cần thiết và chỉ tải về khi có nhu cầu thực tế. Thêm vào đó, mình thường xuyên ghi chép lại những khoản chi tiêu bằng tay vì việc ghi nhớ sẽ dễ dàng hơn.


Phượng cũng đồng tình với chị Trang, chỉ bổ sung thêm một mẹo khá hiệu quả cho các chị em phụ nữ, đặc biệt khi dạo bước tại các thiên đường mua sắm như Lazada, Tiki, Shopee, hay kênh mua sắm nào khác, hãy bỏ hàng vào giỏ và đợi 48 giờ - 72 giờ sau hẵng quay lại để quyết định mua hay không. Việc sử dụng thẻ phải gắn liền với mục đích chi tiêu rõ ràng và trong mức % đã vạch ra ban đầu để tránh phát sinh nợ (trong khả năng chi trả) hoặc tệ hơn là nợ xấu.



Những hình thức tiết kiệm nào được cho là bền vững và tỷ lệ sinh lời cao


Hiện tại, Phượng thấy có Fintech là kênh gửi tiết kiệm tương đối ổn vì lãi suất cao hơn ngân hàng. Mình còn độc thân nên mình tập trung đầu tư hơn là tiết kiệm. Với kênh vàng, mình nhận thấy đây tương tự như hình thức may rủi vì người mua phải giữ rất lâu, chỉ thường dự phòng trong khủng hoảng kinh tế hoặc chiến tranh xảy ra.


Quan điểm của Trang là kênh nào lãi suất cao thường đi liền với rủi ro lớn, bạn cần phân tích tình hình tài chính của bản thân xem mức độ chịu được rủi ro của bạn là bao nhiêu. Những quan điểm về bất kì hình thức đầu tư nào cũng cần được xem xét từ nhiều khía cạnh và tìm hiểu thông tin thị trường. Thời điểm mua vào hay bán ra của mỗi người là khác nhau thì mức độ sinh lời của người đầu tư cũng sẽ khác nhau. Bạn luôn cần phải có khoản tiền dự phòng rủi ro cho bản thân trước khi tham gia bất kì hình thức đầu tư nào, đặc biệt những kênh khả năng thanh khoản kém như bất động sản.


Dấu hiệu của một dự án đầu tư an toàn, có khả năng sinh lời là gì?


Có nhiều yếu tố để đánh giá một dự án đầu tư an toàn, nhưng yếu tố quan trọng đầu tiên đó là tính minh bạch, rõ ràng của dự án. Ví dụ như gửi tiết kiệm vào ngân hàng sẽ được ngân hàng nhà nước bảo trợ và khi ngân hàng phá sản, người gửi tiết kiệm sẽ nhận được đền bù từ bảo hiểm. Hay đầu tư chứng khoán thì ngoài đánh giá thông tin, báo cáo tài chính của doanh nghiệp có minh bạch không, còn cần đánh giá thực lực bên trong của doanh nghiệp xem họ có lợi thế nào so với các đối thủ cạnh tranh trong cùng lĩnh vực, định giá cổ phiếu của công ty có đang tốt không. Cổ phiếu có định giá thấp hơn giá thị trường càng nhiều thì mới nên mua vào. Khi phân tích được như vậy, bạn sẽ yên tâm nắm giữ cổ phiếu lâu dài mà không bị ảnh hưởng tâm lý khi thị trường chứng khoán trồi lên trụt xuống.


Theo Trang, tính thời điểm trong kinh doanh đầu tư là hết sức quan trọng. Muốn xác định được thời điểm ra vào hợp lý, mỗi người cần chuẩn bị kiến thức, tầm nhìn, sự tính toán, thậm chí đôi khi phải trải qua vài lần thất bại thì bản thân sẽ tự rút ra được bài học tài chính thiết thực.


Ảnh Minh Phượng


Những loại hình đầu tư phù hợp với freelancer mới và freelancer nói chung?


Mình nghĩ freelancer mới hầu hết có thu nhập chưa cao và không ổn định. Vậy nên, thời gian đầu hình thức đầu tư phù hợp và thiết yếu nhất là đầu tư vào chính mình: kiến thức, công cụ quản lý công việc hay phát triển kênh cá nhân như blog, portfolio. Sau đó, khi bạn đã có những khoản tiền tích luỹ đều đặn thì hẵng tính đến đầu tư tài chính như chứng khoán, bitcoin, bất động sản,... Bạn có thể tìm hiểu trước một số kiến thức đầu tư tài chính để khi cơ hội đến, bạn đã có đủ vốn kiến thức để tham gia thị trường.


Cần bổ sung thêm là nên đầu tư vào những mối quan hệ, kết nối nhiều người ở những lĩnh vực khác nhau. Điều này sẽ rất có lợi cho chúng ta khi tham gia vào hình thức đầu tư mới luôn có người đi trước (uy tín và có chuyên môn) để tham khảo và học hỏi.


“Chế độ” chăm sóc sức khỏe tài chính cá nhân


Hai phương pháp quản lý tài chính phổ biến là ghi chép tay hoặc áp dụng công nghệ.


Về ghi chép tay, mọi người có thể tham khảo hình thức Kakeibo, là phương pháp ghi chép chi tiêu của người Nhật, người dùng sẽ ghi tất cả các khoản từ chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư trên cùng một cuốn sổ. Những khoản thu chi càng được chia nhỏ theo mục đích sử dụng sẽ giúp bạn dễ kiểm soát tài chính của mình hơn. Khoa học cũng cho thấy việc ghi chép bằng tay giúp chúng ta ghi nhớ lâu hơn, từ đó cũng giúp điều chỉnh được thói quen chi tiêu hàng ngày. Mình là tuýp người truyền thống nên vẫn ưu tiên ghi chép tay. Ở Việt Nam, có hình thức quản lý chi tiêu tương tự như Kakeibo là sổ cái gia đình. Mình cũng hay dồn hoá đơn trong tuần để hệ thống vào dịp cuối tuần.


Về công nghệ, nếu dùng bảng tính excel, bạn nên lưu thành từng sheet như hưu trí, mua nhà, đầu tư, chi tiêu, các khoản thuế cũng như chi phí cho sự nghiệp kinh doanh của mình. Các bạn trẻ có thể tham khảo Ứng dụng như Money Lover, Misa, các ứng dụng ngân hàng khác, ví điện tử cũng đã có tích hợp những file quản lý giúp người dùng thuận tiện trong việc theo dõi chi tiêu.



Tư duy tài chính từ lý thuyết đến thực tế


Hai bạn đã xóa bỏ nỗi sợ tài chính bấp bênh từ freelancer sang phát triển tài chính cá nhân tự do như thế nào?


Thuý Trang: Thời điểm nghỉ việc fulltime chuyển sang công việc tự do, mình đã chuẩn bị các khoản dự phòng đủ chi tiêu trong một năm nếu thất nghiệp. Số tiền này đến từ việc tích lũy trong những năm đi làm, trợ cấp thất nghiệp, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm cá nhân. Thêm nữa, lý do nghỉ việc của mình là việc quá kiệt sức trong công việc hiện tại và có một sự thôi thúc cũng như niềm yêu thích công việc tự do từ trước.


Năm 2018, mình từng viết bài với mức giá 30 đến 50 nghìn đồng/bài, sau đó tăng lên được 250 nghìn đồng/bài. Dù mức giá rất thấp so với lương công ty, nhưng mình đã có sự đau đáu rằng mình sẽ làm nghề viết lách này dù không rõ thời điểm nào. Cho đến khi quay cuồng trong guồng xoay công việc, mình đi làm nhưng luôn mệt mỏi vào cuối tuần dù rất thích công việc quản lý dự án. Sự nhen nhóm về công việc tự do, cụ thể là viết lách cứ thế âm ỉ cho đến khi mình biết đến chị Linh Phan trong một bình luận trên hội nhóm. Mình đăng ký học khoá Freelance Business của chị và quyết định nghỉ việc từ đó để rẽ ngang con đường viết lách tự do.


Chính sự thôi thúc trong suốt một năm đau đáu về nghề nghiệp mới, mình chuẩn bị đủ động lực, quyết tâm cũng như tài chính, nên mọi thứ đã sẵn sàng để rẽ hướng. Cứ thế, mình dò dẫm đi trên con đường mới mà không có nỗi sợ tài chính, điều mình lo nhất là thiếu kiên trì để đi đường dài.


Minh Phượng: Theo mình là nên trả hết những khoản nợ trước đó để ngân sách về lại bằng 0 thay vì là con số âm. Tiếp theo, mình sẽ chuẩn bị nguồn tiền cho khoản thời gian nghỉ việc không có thu nhập là các khoản chi tiêu dự phòng trong 6 tháng đến 1 năm bao gồm cả ốm đau, tai nạn. Hoặc bạn nào tự tin hơn thì cũng ít nhất là 3 tháng. Mình nghĩ mỗi người nên vạch ra một lộ trình rõ ràng trong 6 tháng tới mục tiêu từng bước là gì. Mình phải hiểu được chuyện bản thân làm thì mới đủ động lực, sự tập trung, biết rõ từng bước tiếp theo, dù có thể thời điểm đó mình chưa có được tầm nhìn dài hạn.



Cách gia tăng thu nhập nào khi là một cây viết tài chính?


Là cây viết tài chính nên mình sẽ dùng kiến thức tài chính để kiếm tiền tài chính, bản thân có sự tự tin hơn trong những quyết định chi tiêu, đầu tư đặc biệt là về dài hạn. Vì thế, những cây viết tài chính mình quen biết có mức thu nhập tương đối ổn. Khi làm việc với khách hàng, mình cũng được nhận những dự án ngắn hạn, dài hạn nhờ các mối quan hệ chẳng hạn từ khách hàng của khách hàng.

Mở rộng ra, các bạn nên xây dựng sự nghiệp cá nhân như tạo ra sản phẩm, dịch vụ của mình như viết sách, làm khoá học, workshop,...

Song song đó, mình nên có tầm nhìn dài hạn rằng mình sẽ đi trong nghề như thế nào, các bước tiến triển trong 1 - 3 năm tới, mức thu nhập phải đạt được bao nhiêu. Người viết trong lĩnh vực tài chính phải học, đọc, nghiên cứu, am hiểu rất nhiều, kể cả những chuyện chiến tranh cũng cần tìm hiểu để nắm các vấn đề tầm vi mô, vĩ mô vì tất cả đều ảnh hưởng đến dòng tiền. Mở rộng mối quan hệ với các công ty, quỹ đầu tư, học hỏi từ khách hàng. Mình dùng tiền kiếm được trong lĩnh vực viết để đầu tư vào lĩnh vực đó.